ÖZET 19. yüzyılda, Kafkasyadaki ve Osmanlının doğu illerindeki denge, Rus istilâları ve Kafkasyalı müslümanların zorla göçe gönderilmeleri nedeniyle altüst oldu. 20. yüzyıl sonunun anlayışına göre, bu [eski] denge, tatmin edici değildi. Dış düşmanları ve yoksul ekonomisi yüzünden bunalan Osmanlı hükümeti, kendi halkı arasında iç düzeni sağlayacak kolluk görevini tam olarak yapmaktan âciz durumdaydı. Ancak, geleneksel dengenin yerine geçen felâket, bundan bin beterdi. Nice halk, bütünüyle yurtlarından sürülüp sığıntı kamplarına tıkılmışlardı, oralarda büyük sayıda telefata uğrayarak ölüp . gitmişlerdi ve en sonunda kendilerini hoş karşılamak istemeyen insanların yaşadığı bölgelere gönderilmişlerdi. Durumun düzeltilmesi için çâre aranacağına, Rusların Osmanlılara karşı sürdürdüğü saldırılar, yarım yamalak da olsa yörede düzeni sağlayan tek güç niteliğindeki Osmanlı ordusunun oradan alınmasına [ve cepheye gönderilmesine] neden olmakla, iç düzenin daha da bozulmasına yol açtı. Rus saldırılarının belki de en kötü sonucu, müslümanlarla Ermeniler arasında bir, kutuplaşma ve sonunda bu toplumlardan her ikisinin felâketine neden olacak karşılıklı bir güvensizlik ve düşmanlık yaratması olmuştur.   

<< Önceki Sayfa - Ana Sayfa - Sonraki Sayfa >>