Metin Aydoğan

Türkiye Üzerine Notlar
1923 - 2005
Metin Aydoğan, Türkiye Üzerine Notlar: 1923-2005



Kapak
İçindekiler
Önsöz

1.BÖLÜM : TANZİMAT'TAN CUMHURİYETE
 - 1838 Osmanlı-İngiliz Serbest Ticaret Anlaşması
 - Tanzimat Fermanı :Gülhane Hattı Hümayunu
 - Doğal Sonuç: Mali Yetmezlik ve Borçlanma
 - Islahat Fermanı
2.BÖLÜM : KEMALİST KALKINMA
 - Yaratılan Yeni Yöntem
 - Özgün ve Evrensel
 - Aşılan Yoksulluk
 - Devrimci Kararlılık ve Bilinç
 - Nesnellik
 - On Beş Yılda Yapılanlar
3.BÖLÜM : ÇAĞI YAKALAMAK (1923-1938)
 - Cumhuriyet Ekonomisi
 - Tarım Devrimi
 - Göçmen ve İskan Sorunları
 - Ulaşım ve Bayındırlık
 - Sağlıkta Atılımlar
 - Sanayileşme ve Ulusal Üretim
 - Devlet Maliyesi ve Para Politikaları
4. BÖLÜM : EĞİTİMDE DEVRİM
 - Geçmişten Gelen
 - Misyoner Okulları
 - Cumhuriyet Eğitimi
 - Yazı Değişimi
 - Eğitim 'Seferberliği'
 - Üniversite Yenileşmesi (Reform)
 - Nereden Nereye
5. BÖLÜM : DEVRİM'DEN İLK ÖDÜNLER 1938-1950
 - 11 Kasım 1938'de Başlayan Süreç
 - ABD Türkiye'ye Yerleşiyor
 - İkili Anlaşmalar ya da Dolaylı İşgal
6. BÖLÜM : OSMANLIYA GERİ DÖNÜŞ : 1950-1995
 - Demokrat Parti ve Hızlanan Süreç
 - Avrupa Birliği Serüveni
 - Ankara Anlaşması ve Sonrası
 - 24 Ocak 1980 Kararları ve Sonrası
 - Gümrük Birliği'ne Giden Yol
 - Gümrük Birliği Sonuçları
 - Ekonomik Çözülme
7. BÖLÜM : 2005: TÜRKİYE'NİN GELDİĞİ YER
 - Devlet Küçülürken
 - Özelleştirme Uygulamaları
 - Tarımda Çöküş
 - Bankacılığa Darbe
 - Milli Şirketler Satılıyor
 - Borç Sorunu
 - Halk Yoksullaşıyor
 - 1924, 1938, 2004 Yılı Devlet Bütçeleri ve Bu Bütçelerin Türk Halkı İçin Anlamı
 - Ne Yapmalı?

DİPNOTLAR
 - 1. Bölüm
 - 2. Bölüm
 - 3. Bölüm
 - 4. Bölüm
 - 5. Bölüm
 - 6. Bölüm
 - 7. Bölüm

www.1001Kitap.com








    Milli Şirketler Satılıyor

    Dünya sigara devi Philip Morris, 1990 yılında İsviçre'nin çikolata ve kahve firması Jakop Suchard'ı satın aldığında İsviçre gazetesi Bund, "İsviçre'nin bir parçasını yitirdik" manşetiyle çıkmıştı. (60)

    Küreselleşme ideologlarının tüm "serbest ticaret" ve "liberal globalizm" söylemlerine karşın, dünyadaki geçerli işleyiş Bund'un manşetine taşıdığı anlayış üzerine kuruludur. Küresel pazarda, her şirket satışı, alan için kazanılan bir "zafer", satan için yitirilen bir ulusal "mevzidir." Şirket satışları, silahlı çatışmanın bir önceki aşamasında yer alan ve şiddetli bir biçimde sürmekte olan uluslararası ekonomik mücadele içinde, ulusal varlığı ve gönenci dolaysız ilgilendiren, stratejik öneme sahip bir konudur. Bir ulus, ne kadar şirkete sahipse, bu şirketler dünyaya ne kadar yayılabilmişse ve ülkelerine ne kadar kâr transfer ediyorsa, o ulus o kadar güçlü ve varsıl demektir. Günümüzün somut gerçeği budur.

    Ulusal şirketlerin ve ulusal pazarın korunmasıyla, ulusal varlığın korunması arasında, dolaysız ve kopmaz bir ilişki vardır. Ekonomik olarak ortak çıkara dayalı pazar birliği; dil, toprak ve tarihsel oluşum birliğiyle birlikte, toplumları ulus yapan belirleyici unsur ve temel koşuldur. Bu koşulların tümünü sağlamayan bir toplum uluslaşamaz ya da başka deyişle, bu koşullardan yalnızca birini bile yitiren bir ulus, varlığını sürdüremez. Ekonomik olarak ortak yarara dayanan pazar birliğini yitirmekle, toprak birliğini yitirmek arasında uluslaşma ve ulusal varlığı koruma açısından bir fark yoktur. Toprağa sahip olmak, tek başına bir toplumu ulus yapamaz, ama pazar birliğini yitirmek, bir ulusu tek başına ulus olmaktan çıkarabilir.

    Uluslaşmanın ve ulusal varlığı korumanın temel koşulları bilinmesine ve gelişmiş ülkelerde ödünsüz bir biçimde korunmasına karşın, henüz uluslaşma sürecini bile tamamlamamış olan azgelişmiş ülkelerde, ulus-devlet yapısı küresel bir saldırıyla karşı karşıyadır. Emperyalizmi anlatan global saldırı bugün, toprak birliğine yönelen askeri saldırıdan daha çok dil, kültür ve pazar birliğine yönelmiştir. Günümüzün geçerli hegemonya yöntemi, mali ve siyasi güçle sağlanan ekonomik işgaldir. Ekonomik işgal, kendini gizleyebilen, ulusal tepkiyi körelten ve toplumun her alanına sızabilen yöntemleriyle, askeri işgale gerek olmadan ülkeleri ele geçirebilmekte ve onlara istediği biçimi verebilmektedir. Ulusal varlığını koruyup geliştirmek isteyen her ulus, pazarım korumak ve ekonomisini güçlendirmek zorundadır. Bunu başaramayan ulusların bağımsız varlıklarını uzun süre koruyabilmesi mümkün değildir.

*


    ABD Başkanı George W.Bush'un babası ve eski ABD Başkanı George Bush, 4 Nisan 2001'de, Koç Holding Yönetim Kurulu Başkanı Rahmi Koç'un davetlisi olarak 8 kişilik bir heyetle İstanbul'a geldi. Bush'un yanında getirdiği heyet içinde, The Carlyle Group adlı finans kuruluşunun üst düzey yetkilileri de vardı. 12 değişik fon altında, 15 milyar dolarlık bir mali güce sahip The Carlyle Group'un dünyaca bilinen temel özelliği, güç duruma düşen şirketleri izlemesi, onları en "uygun koşullarla" satın alması, ya da pazarlamasıydı. 50 ülkede çalışma yapıyor ve 390 mali-sermaye şirketine hizmet veriyordu; her yönüyle küresel bir "tefeci" şirketti.

    Koç Holding, "Türkiye'de ortak yatırım yapmak isteyen" bu şirketle işbirliği yapmak üzere anlaştı. Holdingden yapılan yazılı açıklamada, "Carlyle-Koç işbirliğinin ilk adımı olarak, iki gurubun internet üzerinden firmalararası ticaret konusunda yatırım yapmak üzere anlaşmaya vardığı" belirtildi. (61)

    Açıklamada, "firmalararası ticaret" olarak ifade edilen "işbirliğinin" özü, Koç Holding'in Carlyle ile birlikte, Türkiye'de satın alınabilecek firmaların saptanması ve bunların uluslararası finans piyasalarında pazarlanmasıydı. Şirket satış "komisyonculuğu"', küresel yıkımın kendilerine bol "iş" olanağı sağladığı, günün popüler "mesleğiydi" ve dünyanın tümüne yayılmıştı. Koç Holding, "işin uzmanı" bir kuruluşla birlikte bu alana giriyor ve şirket alımları için bereketli bir pazar haline gelen Türkiye'de "kârlı" bir yatırım yapıyordu.

    Koç Holding'in Carlyle ile kurduğu ortaklık, belki de ilk işini, Koç'un Goodyear'daki hisselerini pazarlayarak gerçekleştirdi. Türkiye'de üretim yapan Goodyear Lastiklerindeki yüzde 15,2'lik Koç hissesi 10,1 milyon dolara The Goodyear Tire and Rubber Campany'ye satıldı. Koç Gurubu satıştan elde ettikleri parayı aynı şirketin New York Borsasında işlem gören hisselerine yatırdı. (62)

    Carlyle'rin niteliği ve çalışma biçimiyle ilgili en bilgilendirici açıklamayı TÜSİAD Başkanı Aldo Koslowski yaptı. Koslowski, Carlyle yöneticilerinin Bush ile birlikte İstanbul'a geldikleri gün basına yaptığı açıklamada şunları söyledi: "Carlyle aslında Türkiye ile ilgileniyor. Büyük bir kriz içinde olduğumuzu görüyorlar. Carlyle'nin çalışma biçimi, bir takım şirketleri kelepir fiyatına satın almak, bunların fiyatını yükselterek bir süre sonra satmaktır. Bunun en iyi zamanı nedir? En dipte bulunulan yerdir. Türkiye, dibe vurdu mu vurmadı mı, bunu araştırıyorlar." (63)

    Türkiye'nin dibe vurup vurmamasıyla ilgili ilginç bir yorum, büyük bir uluslararası şirket olan Elektrolux'ün Türkiye sorumlusu Nevio Pollesel tarafından yapıldı. Türk şirketlerini av, kendisini de avcı olarak niteleyen Pollesel, "iyi bir avcı, silahı dolu olarak beklemeli. Üzerinden ne zaman bir kuş geçeceği belli olmaz. Biz de Türkiye'de öyle yapıyoruz" diyor. (64)

    "Türkiye'nin dibe vurduğu" aslında belliydi. Bu, yabancıların aldıkları yerli şirket sayılarındaki artıştan açıkça görülüyordu. 2001 başı ile 2002 Mart'ı arasındaki 15 ayda tam 227 yerli firma yabancılar tarafından satın alınmıştı. Yabancılar, yerli şirketlerin 14'ünde hisselerini arttırmış, 20'sinin tümünü, 16'sının yüzde 99'unu, 41'inin yüzde 90-95'ini, 46'sının yüzde 51-85'ini ve 90'ının yüzde 50 ve azını satan almıştı. Satılan şirketler ve satış payları şöyledir:

    Yabancı Payı Artan Şirketler: Hedef Holding, Commercial ünion, Rotopak, Altek Alarko, Tuborg, Bozkurt Helvacısı, Kent Gıda, Mudurnu, Penguen, Kerevitaş, Bayındır Sigorta, Dardanel, Pamir Gıda, Viking Kağıt Sanayi.

    Yüzde 100'ü Yabancılara Geçen Şirketler: Toyotasa, Fruko Tamek, UB Ulusal Yat. Men.Kıy.A.Ş., Turko Tekstil Tic. Ltd. ŞtL, TBS Denizcilik Dış.Tic. A.Ş., Sitebank A.Ş., Sihirgaz Tic.Ve San. A.Ş., L.Notika Yat.San.Tic.Ltd.Şti., Kalyon Kozmetik San., Demirbank, Debis Bilişim Tek.Hiz. A.Ş., Andersen Yön.Ve İnsan Kay., Anadolu Honda, Camel Seyahat, Elena Seyahat, Tan-tur, Nazar Tur, Marmara Seyahat, Bosphorus, Turchese.

    Yüzde 99'u Yabancılara Geçen Şirketler: Zarif Dış Tic, York Klima Tic. A.Ş., Yeni Karadeniz Gıda San., Yapı Merkezi A.Ş., Teknoblok Soğutma Sistem., Som Otelcilik Tic.A.S., Siemens Kablo San., Riviera Tur. Sey., Raduga Tur. İşletmecilik, Meyako İnşaat, Lipman Elektronik, İrem Su Ürün.San., İmtic İnş.Malz., H. Uluslararası Danışmanlık, Gülnur Gıda, Gazitepe Market.

    Yüzde 90-98'i Yabancılara Geçen Şirketler: Arsena Turizm, Arduman Klima San., Antalya Ulus Çocuk Klb., Ankara Blok İnş., Abaküs Turizm, Vatan Tercüme Tur., Uyar Sanayi ve Tur., Sportif Dış Tic, Pamir Gıda, Eflatun Tekstil, Arba Otel, Çimentaş, Yola Naturel Tur., Fan Grup Turizm Ve Petrol, CNC İleri Teknoloji, Uzakdoğu Turizm San., Marmara Liman İşi, Umut Görüntüleme, Belmersan Belevi San., Art Dış.Tic, Albaker Travel Tur., Ahram Petrol, Agroland İç ve Dış Tic, Mir Tekstil San., Merter Dış Tic, HC İstanbul Holding, Benelli Tekstil İth. ve İhr., Ekip Demir Gıda, Blos-Co Sağlık Gereçleri, Araş Bilgisayar, Yeni Yaşam Yayınları, Vefa Medikal Hast., Turmin Madencilik San., Tem Tur San., Saraçoğlu Enerji, R-S Pazarlama, Frekans Man Ajans, Derya Marine Ser., Alanis Turizm, Abika Tekstil, Ege Profil.

    Yüzde 51-85'i Yabancılara Geçen Şirketler: Deniz Rüzgar Enerjisi, Nesne Dizayn Plastik, üde Turizm İşi., Tür-Az Hayvancılık Sima İth. İhr.Tekstil Gıda, Önce Tur, Sultan Türk Nak., Ön Reklamcılık Senkroma Boya Mad., Marmara Ağaç Kaplama, Atlas Lokantacılık Art Bilgisayar Tanıtım, Most Tanıtım Hiz., Ferhat Savaş Turizm, Erda Elektronik, Duravit Yapı Ürün, Desal İnş. Taah., Nexum Boğaziçi Elektrik, Bilgi Turizm, Organon İlaçları, Ege İzmir Su Ürünleri, Yes Tavukçuluk, Telemaks Bilgisayar, Rotopaş Ambalaj, Rotopak Matbaacılık, Final Uluslararası Çay, Demir Tur Turizm, B.B.Tekstil Servis, Şark Kömür Ban.İth.İhr., Fiksmar İnş. Malz., Doy Piliç Entegre, EYC Bilişim Danışmanlık, Dolmabahçe Turizm, Oto Exchange Mot. Araçları, Karamik Yönetim danış., Çalışkan Gıda Su Ürün., Aysu Elektrik Elektr., PKD Pencere ve Kapı, Turkecom Teknoloji, Doveko Doğal ve Kompoze, Çimentaş İzmir Çim., Mosdorfer Endüstriyel İmi, Kardeşler Denizcilik, Anadolu End. Mineraller, Kent Şekerleme (1001Kitap: Aralık 2005'de Kent Şekerleme yüzde 4 hisse dışında kalanları da yabancılara sattı.).

    Yüzde 50'den Azı Yabancılara Geçen Şirketler: United Chemicals Kimya, Tredin Oto Donanım, Sentaş Patlayıcı Mad., Star Ltd.Ştl, Soylu Havacılık, Senkom Enerji Kom., Sardes Mücevherat, Pelikant İnt. Tur., Panel Radyatör San., MKS İnşaat, Misket Metal Maden, Marmara Elektronik, MP Tekstil Ve Deri, Licapa Endüstri, Kumlu Turizm, İpek İdrofil Pamuk, İnter Tanıtım Hizm., İnbil Teknolojik Ürün., Heyeres Tekstil İnş., Hem-Hak İnşaat, Hakan Tur Gümrükleme, Gateks Hediyelik Eşya, Evren Tur. NakL, Eksen Eğitim Kurumları, Ekart Elektronik Kart, Denet Tur Değirmen, Mak.San., Data Transfer San., Bekemler Otomotiv, Apeks Makine, Altek Alarko Elkt. Sant., ACT Tekstil, Yeni İsp.Oto Yed.Parça, Histhil-Toros Fidecilik, Birsin İnş. San., Beyaz Martı Petrol, Tunga Mobilya İnş., SM İletişim Sistem., Pontis Hafif Yapı Yalıtım, Metsin Büro Otom., Ziligen Kayış Paz. San., Yeniköy Gıda San., Tek~İş Traktör, Çay Gıda Elektrik, Bosphorus Avrupa Hava Yol, Bentaş Bilgisayar, Tekfenbank A.Ş., Sodem Elektronik, Ömeriç Turizm, EMİ Endüstriyel Mat, Candan Motorlu Araçlar, Beksi İthalat İhr., Mira İnşaat Müh., Köster Yapı Kim., Altınkay-nak Turizm, Marmara Teks. Ürün., Kon Yapı Elektronik, Elmalı Fidancılık, Arpal Kimyasal ürün., Yasemin Gıda, Güney Kapitone, Görgül Mimarlık, Ava Asistans Tur.Sağ., Akkim Yapı Kim., İpek Deri San., Vespa Tekstil, Pantok Pancur, N. C. Tekstil San., Redef-Alliance Hol, Egesil Kimya San., Akın Plastik İnş., Cana Mob.Dek.San., SIK-AY Hava, S.F.A. Soğutma San., İtalbi Tekstil, Fany Soft Kağıt, Özgüneşler Dtş Tic, Eta Turizm Yatırım, Penguen Gıda San., İstanbul Duty Free, Portaş Giyim San., Anmak Holding, Tekirdağ Ağaç San., T.E.Ü. Endüstriyel, Pr-Net Halkla İlişk., Gülmay Sağlık Hizm., Alset Dış Tic. A.Ş., İsparta Mensucat San., Boğaziçi Dış Tic, Rotogratür Klişecilik, Eyro Holding A.Ş. (65)


<< Önceki Sayfa - Ana Sayfa - Sonraki Sayfa >>