Harcanan Miras

    Atatürk döneminde yaratılan ulusal birikim, 1945 yılına dek önemli sayılacak bir zarara uğramamıştı. Savaş süresince alınan borçlar nedeniyle 1945 yılında Türkiye'nin 356 milyon liralık dış borcu vardı ama Hazinede bu borcu karşılayacak kadar da altın ve döviz stoğu bulunuyordu, dış borçlar düzenli olarak ödeniyordu. 5 Bütçe önemli bir açık vermiyor, iç borca fazla başvurulmuyordu. İç borçlanma "ABD ve Avrupa ekonomileriyle daha yakın ilişkilere geçilmesiyle" 6 yani 1946 dan sonra yapılmaya başlandı. Ancak bu borcun geri ödeme süresi 20 yıldı. Hazinenin elinde, 245 milyon dolarlık yani neredeyse dış borcu karşılayacak kadar altın ve döviz stoğu vardı. 7 1945 yılında, 168,3 milyon dolarlık ihracata karşılık, 97 milyon dolarlık ithalat yapılmış ve 71,3 milyon dış ticaret fazlası gerçekleştirilmişti. 8
    Türkiye'nin ABD başta olmak üzere 1945'den sonra Batı'ya yönelmesiyle ekonomik dengeler hızla bozulmaya başladı. 1946 yılında ABD'nden 10 milyon, 1947'de IMF'den 5 milyon dolar borç alındı ve şartlı borçlanma dönemi başladı. 1946 yılında Türk lirası % 119 oranında devalüe edildi ve 1 dolar 128 kuruştan 280 kuruşa çıkarıldı. 9 1950'ye gelindiğinde, Türkiye'nin dış borcu 775 milyon liraya yükselmiş, ithalat ihracatı geçmişti. 263,4 milyon dolarlık ihracata karşılık 285,7 milyon dolarlık ithalat yapılarak 22,3 milyon dolar dış ticaret açığı verilmişti. 10 Ancak açık fazla değildi, ihracatın ithalatı karşılama oranı % 92,2'ydi.
    Avrupa Birliğiyle (o zaman adı AET) imzalanan Ankara Anlaşması'ndan, Gümrük Birliği Protokolü'nün kabul edildiği 1995 yılına dek geçen 32 yılda ekonomideki, bağlı olarak da dış ticaret dengelerindeki bozulma ileri bir düzeye çıktı. 24 Ocak 1980'de alınan kararlar ve Cumhuriyet'in temel yaklaşımlarını işlemez hale getiren uygulamalar, dış ticaret açıklarının aşırı büyümesine yol açtı. Turgut Özal Dönemi olarak anılan, Gümrük Birliği ile sonuçlanan 15 yıllık dönemde (1980 - 1995) açıklar büyümüş, borçlanma artmış, Gümrük Birliği uygulamalarından sonra ise denetlenemez hale gelmişti.
    1960 yılında 146,8 milyon, 1970'de 359,1 milyon dolar olan dış ticaret açığı; 1983 - 1995 yılları arasındaki 13 yılda, yıllık ortalama 6403,4 milyon dolara çıkmıştı. 11 1990 - 1995 yıllarını kapsayan dönemde yılda ortalama 25,8 milyar dolarlık ithalat yapılırken, bu ithalat Gümrük Birliği uygulamalarından sonra % 78,6'lık bir artışla ortalama 46,8 milyar dolar olmuştu. 12

<< Önceki Sayfa - Ana Sayfa - Sonraki Sayfa >>